Ben Ümit Savaş Taşkesen'in kitaplarında yukarıda yazdıklarımı yaşamadığımı itiraf etmeliyim. Edebiyat dergilerinde çıkan yazıları hakkında derin malumata sahip olmadığımı da belirteyim bu arada. Londra Günlükleri'ni okurken ne yalan söyleyeyim, hani isim de vermek istemiyorum ama sanki bundan 40-50 yıl öncesinin tanınmış edebiyatçılarının günlüklerini okuyor gibi bir havaya kapılmıştım. Kitabı okudukça elbette Ümit Hoca gözlerimin önünden geçti ama okumama dair hiçbir olumsuz etkisini hissetmedim. Tam tersine Londra hayatında yaşadığı zorluklar ve sıkıntılar bende normalin üstünde bir acıma duygusu oluşturdu. Keşke o anlarda yanında olsaydım, neden bir fırsat bulup da hiç değilse bir haftalığına ziyaretine gitmedim tarzında düşünceler zihnimi kurcaladı durdu. Hoş, yüz elli-ikiyiz metre ötedeki evine gidebiliyor musun sorusuna da verebileceğim mantıklı bir cevap yok hani.
Down Sendromu Tarihi elbette Londra Günlükleri'ne göre farklı klasmanda yarışan bir eser ama dildeki samimiyet ve akıcılık kitapların ortak noktası. Ben ufak tefek gözden kaç(ırıl)an imla hatalarının üzerinde durmuyorum zira bunlar yazarın değil yayınevinin sorunu. İsim vermesem de hepinizin gayet iyi bildiği bazı yayınevlerimizin kitaplarında hemen hemen hiç yazım hatası olmadığını bilerek okuma eylemini gerçekleştirmek bir yandan zevk verirken, diğer yayınevlerinin kitaplarında hata arama dürtüsüne de zemin hazırlıyor.
Ülkemiz edebiyat ve sanat dünyasında, normal dışı olarak kabul edilen gerçeklikler tek bir anormal kategorisinde ele alınarak basmakalıp kurallar üzerinden hikâyeleştirmeler yapılır. Mahallenin kabadayısı da delisi de zenginin üstten bakışı da dervişin içe kapanıklığı ve konuşma tarzı da. Çünkü kişilerin, kişilik tiplerinin, hastalıkların psikolojik tahlillerini yapmak, sosyal ilişki analizlerini yapmak ve bunu edebiyat ve sanata yansıtmak derin bir bilgi ve beceri gerektirir. Bir Yaşar Kemal'i, bir Aziz Nesin'i inkâr etmiyorum, sadece genellememi aktarıyorum. İşte şimdi buradan Ümit Hoca'ya geliyorum. Özel gereksinimli bireylerin eğitimi üzerine çalışırken derslerini öğrencilerine bir atölye tarzında anlatması, zihin haritalarını anlatırken hem öğrencileri hem de kendisinin zihinsel bağlantılarının sürekli inkişaf hâlinde olması, çok sevdiği biyografi / otobiyografi okumalarının kişilik tahlilleri üzerindeki pek olumlu etkileri, sivil toplum faaliyetleri esnasında artan çevresel bağlantıları eminim ki yakın zamanda Ümit Hoca'nın edebi yazı çeşitliliğini artıracağı gibi kişilik türleri ve özel gereksinimli bireyler üzerine analizlerine de yenilikler ekleyecek. Nereden geldim buraya? Down Sendromu deyince akla ilk olarak tıp ve hekimlik gelir. Hekimlerin tıbbi makaleler dışında el atmaktan uzak durduğu bir konuya bir eğitimcinin girmiş olması kendi cesaretini gösterdiği gibi aynı zamanda takdir edilmesi gereken bir davranış da. Ben açıkçası bugüne kadar ilgili mecralardan konu hakkında Ümit Hoca'yı davetli konuşmacı olarak defalarca çağırmalarını beklerdim ama, galiba mesleki tutuculuklar bazen marifete iltifat etmenin önüne geçebiliyor.
Altı bölümde ele alınan kitabın ilk bölümünde yazarın Down kelimesinin peşine düşme hikâyesi, ikinci ve üçüncü bölümde sendromun tarihi, dördüncü bölümde aile hikâyeleri yer alıyor. Beşinci bölüm sendromun tıbbi boyutlarını ele alırken son bölümde de ünlüler, diziler, filmler ve kurumlara yer verilmiş. Okuması akıcı çünkü anlaşılır bir dil kullanılmış ve Down'ın farklı yönleri arasında hızlı geçişler yapılarak sıkıcılığın önüne geçilmiş.
Normansfield örneğinde olduğu gibi görsellere ihtiyaç duyulan yerlere karekod yerleştirilmesi güzel olmuş. Basılı kitaplarda bir türlü yaygınlaşamayan bu uygulamayı kullandığı için Ümit hoca'yı tebrik etmek gerek.
Sendroma ismini veren John Langdon Down'ın Down sendromlu torununundan bahsedilmesi gibi sıra dışı mevzular kitapların çekiciliğini artırıyor. Bu konu üzerinde yarım sayfa değil biraz daha fazla durmak mümkün olabilirdi diye düşünüyorum. Ayrıca Mim Kemal Öke Hocanın Yaralı Ceylanlar Kulübü ülkemizde örnek bir Down farkındalık hareketi olması hasebiyle kitapta biraz daha fazla hacim kaplamalıydı kanaatindeyim.
Ben bu arada kitabın Türkiye Down Sendromu Derneği envanterine neden girmediğini de merak ediyorum. Acaba kitap buraya ulaşmadı mı? Bu da tabii ki yayınevlerinin sorumluluklarından biri.
Evet, farkındalıklar kitapla ve sanatla oluşturulur. Toplumun tüm sorunları o sorunların tüm paydaşları ile edebiyat ve sanat yoluyla paylaşıldığı zaman konu topluma mâl olur. Toplum buna sahip çıkar. Daha sonra politika yapıcılar çözüm üretmeye çalışır. Bilimi halkla paylaştıran akademisyenler bu sorumluluklarını yerine getirdikçe daha mikro düzeylere inme fırsatlarımız ortaya çıkacaktır. Ben sorumluluklarını yerine getirme kararlılığında olan Ümit Hoca'yı tebrik eder, yeni eserlerini beklediğimizi kendine iletmeyi vazife bilirim.
Acı(n)mak İçin Değil Anlamak İçin Down Sendromu Tarihi
Ümit Savaş Taşkesen
Çizgi Kitabevi
Ekim 2025, 160 sayfa
Konya